”Gdyby jajko miało inną formę, życie kury byłoby potworne” – napisał Tuwim. Na szczęście ma ono swój niepowtarzalny kształt, co pozwala cieszyć się nimi szczególnie w czasie Świąt Wielkanocnych. Najpopularniejszą i bardzo efektowną formą dekoracji są przecież pisanki.

Pierwsze Pisanki sprzed 4 tysięcy lat odkryto w wykopaliskach z Persji. Pisanki były znane w starożytnej Mezopotamii, Grecji i Egipcie. Na terenie Polski odnaleziono najstarszą pisankę z X wieku na Ostrówku w Opolu. Zdobieniem jajek zajmowały się dawniej tylko kobiety i to nie wszystkie; np. jeśli któraś w tym czasie była „nieczysta", nie mogła wykonywać pisanek. Ponadto kobiety „piszące" jajka zbierały się w jednej izbie, do której inni nie mieli wstępu, zwłaszcza mężczyźni. Gdy któryś z nich przypadkiem czy celowo wszedł do wnętrza, kobiety wypędzały go i zacierały ślady po intruzie spluwając ukradkiem lub rzucając za siebie odrobinę soli.

Magia jajka

We wszystkich kulturach jajo jest potężnym amuletem przeciw złym mocom i czarom. Znaki czynione na jajkach miały charakter magiczny, miały chronić domostwo przed złymi duchami, rzucaniem uroku, czarami i chorobami. Szczególne znaczenie miał czas przesilenia wiosennego, kiedy to zakopywano naznaczone jajka pod progami obejść, budynków gospodarczych lub przed bramką do ogrodu.

---

---

Na powitanie wiosny wyznawcy różnych kultur wydawali uczty, na których spożywano jajka. Dzielono się jajkami z bydłem, a skorupki rozsiewano ze zbożem w ziemię orną, by zapewnić wysokie plony. Skorupki jaj rzucane na dachy miały chronić zabudowania przed uderzeniem pioruna. W innych przekazach z tych skorupek rodziły się dobre duszki chroniące domowników przed złem.
Głęboko zakorzenioną prasłowiańską wiarę w magiczną moc jaja starali się wyplenić chrześcijańscy duchowni. Przez ponad dwieście lat zakazywali spożywania jaj podczas świąt Wielkanocnych. Nie mogąc zwalczyć starodawnych obrzędów, Kościół w końcu je wchłonął, ogłaszając, że poświęcone pisanki mogą zostać spożyte jako symbol Zmartwychwstania.

Tradycja ozdabiania

Pierwsze pisanki powstawały przez rysowanie (dawniej: pisanie) na skorupce gorącym roztopionym woskiem, a następnie zanurzenie jajka w barwniku. Jako narzędzi do pisania używano szpilek, igieł, kozików, szydeł, słomek i drewienek.
Zdobione jajo-pisanka to prastary magiczny symbol, który w naszych czasach jest kontynuacją pięknych tradycji, czasami staje się małym dziełem sztuki i coraz częściej uroczą formą prezentu.
Pisanka zawsze będzie symbolizować wiosnę, przebudzenie do życia, zwycięstwo światła nad chłodem i ciemnością, zimą i nocą.

Jak ozdobić, by potem zjeść

Najpopularniejsza forma to oczywiście nazbierane zewnętrzne łuski cebuli i gotowanie ich w wywarze przez 5-10 minut. Cebula barwi skorupki w charakterystycznej gamie od żółci do głębokiego brązu. Warto poeksperymentować-metoda jest ekologiczna, sprawdzona i efektowna, a kolor niezmywalny. Ciekawe są też jaja „na zielono”. W tym celu przygotowujemy wywar z kwiatów malwy zakupionych w aptece lub sklepie zielarskim (warto kupić od razu 2 paczki). Barwimy jajeczka gotując je tak jak w przepisie powyżej, ale uzyskujemy kolor zgaszonej zieleni, a czasem khaki. Jeśli jednak nie mamy białych jaj kurzych, trudno o piękny odcień. Inne metody barwienia jajeczek do zjedzenia to zastosowanie wywaru z kory dębu i olszyny zaparzonej z opiłkami żelaza. Wkładamy jajka napisane woskiem. Po dwóch dniach stania w naczyniu z wywarem skorupka nabierała barwy głębokiej czerni. Nasze jajka mogą też mieć barwę różową (tu stosujemy sok z buraka) lub fioletową (potrzebne są owoce czarnego bzu). Zafarbowane jajka i wydmuszki warto przetrzeć szmatką nasączoną olejem, aby podkreślić kolor.

-----------------------

Arleta Opioła
tekst powstał przy współpracy z portalem pisanki.pl